Bewust of onbewust, dat is de vraag!

Kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong hebben al van jongs af aan een sterk en steeds aanwezig bewustzijn. Ze bedenken hoe ze iets gaan aanpakken of leren in plaats van steeds opnieuw proberen. Ze zijn vaak pas tevreden als het is gelukt, terwijl een ander kind kan genieten van de handeling op zichzelf.

Als ze de vaardigheid beheersen is het meteen tijd voor wat nieuws, en ze zijn dan ook zeer nieuwsgierig naar steeds weer nieuwe dingen, een ongetemde experimenteerdrang. Dat lijkt misschien op uitproberen maar wordt sterk aangestuurd door de bewuste wens om te achterhalen hoe iets werkt of in elkaar zit.

Er is op deze manier weinig sprake van herhaling. Als ze iets beheersen is de lol er snel af en wordt er iets nieuws gezocht. Ook wanneer er iets nieuws te leren is bedenken ze vooral hoe het werkt in plaats van oefenen en herhalen. Automatiseren is iets zo inoefenen dat je het weet zonder er bij na te hoeven denken. Het komt dan in het automatische geheugen terecht. Niet nadenken en veel herhalen dus, niet bepaald een favoriet werkje van deze kinderen. “Bah, dat was saai en zinloos,” zal je dan al snel horen. Liever achterhalen zij de betekenis of het doel van een opdracht.

Het automatiseren gaat hen vaak moeilijk af omdat het hen gauw verveelt. Maar ook omdat ze er weinig oefening in hebben gehad. Als jong kind leerden ze bijvoorbeeld lopen of grijpen door te kijken naar hoe anderen dat deden. Praten automatiseert makkelijker omdat je dat nou eenmaal steeds doet en, inderdaad, vaak zonder nadenken.

Grappig om uit te proberen is ze twee dingen tegelijk te laten doen, bijvoorbeeld touwtje springen en de tafels opzeggen. Of de kamer opruimen en tegelijk een gesprek voeren. Dat zal heel moeilijk gaan omdat ze bewust en niet automatisch touwtje springen of opruimen. Door op deze manier trouwens de tafels te oefenen heb je een goede kans dat deze wel geautomatiseerd worden omdat er niet twee dingen tegelijk bewust aangestuurd kunnen worden.

Soms gaat leren lezen ook moeizaam om dezelfde reden. Letterherkenning bestaat voor een deel uit automatiseren, net zoals woorden. Het lezen op begrip gaat dan misschien nog prima omdat er voldoende informatie overblijft als een deel van de woorden worden overgeslagen. Technisch lezen op woordniveau blijft dan enorm achter.

Een ander voorbeeld wat veel ouders zullen herkennen, traagheid! Bewustzijn kan de vijand zijn van snelheid maken. Nadenken gaat wel heel snel, maar op tijd klaar zijn om naar oma te gaan of even snel de eigen kamer opruimen??? Op school zie je dit gebeuren in de klas, slimme kinderen waarvan het werktempo enorm achterblijft. Dat meisje of die jongen die altijd als laatste klaar is met het pakken van zijn spullen om naar huis te gaan.

Een goede reden om aandacht te besteden aan deze onderschatte vaardigheid. Maar wel zo:

1) Maak het interessant en uitdagend, dan blijft er motivatie om te oefenen

2) Geef aan wat het doel is. Je kan bijvoorbeeld uitleggen dat je in je hoofd van een heel klein schapenpaadje een snelweg maakt als je steeds hetzelfde oefent.